طيور و امثال آن ضرور . تجبّن اللبن في المعدة ، يعنى بستن شير در معده بدانند كه بسيار بود كه جهال جهت رفع اسهال ، انفخه ، يعنى پنير مايه خورانند و عقب آن شير دهند ، يا بعد شير دادن فورا انفخه خورانند ، بدان سبب شير در معده بيفسرد و سمّيّت و تعفّن پيدا كند ، نشان آن ، نفخ شكم است و غشى و تنگى نفس و عرق سرد و اين همه بنا بر سمّيّت است . و باشد كه به واسطهء عفونت ، تپ آيد . و باشد كه لرزه قوى عارض گردد به نوعى كه حرارت را از ظاهر به سوى دل بازگرداند و اين علامت ردى است . علاج : جهت تذويب شير منجمد ، شبت و پودينه بجوشانند و در طبيخ آن سكنجبين آميزند و گرم گرم بنوشانند به قدر حاجت . و سركه تنها ، يا به آب گرم آميخته نيز كافى است . و پنيرمايه از هر حيوان كه باشد خاصه از آن خرگوش به غايت نفع دارد . و پنيرمايه اگر به آب بالنگو ، يا به آب برنجاسف دهند ، بهتر باشد . و از خواص پنيرمايه است كه خون و شير سائل را به‌بندد و بسته را بگدازد . و قرطم كه خسكدانه گويند ، همين عمل دارد در تجميد و تذويب . و پودينهء خشك ، سريع الاثر است در تذويب . و آب خاكستر چوب انجير به دستور و طريقش آن است كه خاكستر چوب انجير در آب اندازند و زمانى ظرف را بدارند تا خاكستر ته‌نشين گردد و آب صاف شود ، پس ، اين آب صاف در ظرف ديگر بگيرند و خاكستر تازه در آن آميزند و هميسان پنج نوبت ، بلكه هفت نوبت كنند ، بعده از اين آب قدرى بنوشانند . و هر گاه شير بسته به تدابير مذكوره مذاب نشود ، احسن آن كه قى فرمايند تا زود برآيد و اگر نيايد ، تليين نمايند ، چه ، بقاى شير مذكور در بدن محمود نيست و بعده تا دير غذا ندهند . و بهتر آن است كه عوض شير مادر و دايه ، شير شتر ، يا بز ، يا گاو بنوشانند تا چند روز . و بايد كه علف اين حيوانات سداب و قيصوم باشد و برگ حماض باشد . و اگر طفل از شير مادر يا دايه باز نتواند ماند ، شيرده را اغذيهء لطيفه مقطعه خورانند و از مغلظات بازدارند و گاه گاه ترياق فاروق خورانند ، هم طفل را و هم دايه را و شير به تفاريق نوشانند اندك اندك و شكم سير هرگز ندهند . و گاه گاه بگريانند و شكم پوشيده دارند و مرضعه را از هر چه مُفسد و مُغلظ خون بود بازدارند . و بدانند كه خاصيّت شير بز در تذويب شير و خون بسته مؤثر است ، حتى كه خون افسرده ما فى العروق را مذاب مىسازد ، پس در اين باب ، وى ، از سائر البان بهتر باشد ، خصوص كه مقرون به مراعات علف بود . فائده [ در تدابير خون بسته ] همچنانكه شير در معده مىبندد و گاه باشد كه خون نيز از موضعى منشق شده بر معده ريزد و به‌بندد ، تدبيرش همان است كه در تجبّن لبن گذشت و علامات به دستور . الهيضة و وى آن است كه قى و اسهال مفرط دفعةً پديد آيد و اين مرض اطفال را بيشتر از كثرت تشرّب شير افتد و علت مذكور هر چند حاد است و ذى خطر ، ليكن افراط اسهال و شدت ضعف و سقوط نبض و ظهور تشنج در اين ، چندان مخوف نيست ، خصوص در صبيان ، پس مُعالج دلير بايد ، تا از شدائد اعراض ، هوش خود گم ننمايد . علاج : تا كه ماده در حركت است زنهار بند نكنند و قطعا شير و هر چه از قسم غذا است ندهند ، مگر وقت ضرور . و مهما امكن در تنويم كوشند كه در اين علت هيچ